काठमाडौँ । अमेरिकाका विद्यालयमा विद्यार्थीको आधारभूत पढाइ र गणितीय सीप कमजोर बन्दै गएको चिन्ताबिच शिक्षा विज्ञहरूले सिकाइ सुधारका लागि ३० वटा उपाय सुझाएका छन्। कमजोर विद्यार्थीलाई ३–४ जनाको सानो समूहमा पढाउने, वैज्ञानिक विधिबाट पठन सीप विकास गर्ने र गुणस्तरीय पाठ्यक्रम लागू गर्ने उपायलाई रिपोर्टमा प्राथमिकता दिइएको छ।

रिपोर्टअनुसार, अमेरिकामा पछिल्लो एक दशकमा ८३ प्रतिशत विद्यालयमा राम्ररी पढ्न नसक्ने वा सामान्य गणितीय प्रश्नसमेत समाधान गर्न नसक्ने विद्यार्थीको सङ्ख्या बढेको छ। यसले विद्यालयमा आधारभूत सिकाइको अवस्था सुधार गर्न प्रभावकारी नीतिको आवश्यकता देखाएको छ।

समस्याको समाधान खोज्न ३७ जना शिक्षाविद्, अर्थशास्त्री तथा शिक्षा विज्ञले विभिन्न शैक्षिक कार्यक्रमको प्रभावकारिता र लागत मूल्याङ्कन गरेका थिए। उनीहरूले ३० वटा उपायलाई प्रभाव र खर्चका आधारमा १ देखि ७ अङ्कसम्म मूल्याङ्कन गरेका हुन्।

रिपोर्टको निष्कर्षअनुसार, ठूलो बजेट खर्च गर्ने कार्यक्रमभन्दा लक्षित विद्यार्थीलाई प्रत्यक्ष सहयोग पुग्ने र व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्न सकिने उपाय प्रभावकारी हुन सक्छन्।

कमजोर विद्यार्थीलाई सानो समूहमा पढाउन जोड

विज्ञहरूले सिकाइमा पछाडि परेका विद्यार्थीलाई ३–४ जनाको सानो समूहमा राखेर पढाउने उपायलाई प्राथमिकता दिएका छन्। यस्तो विधिबाट शिक्षकले विद्यार्थीको आवश्यकताअनुसार व्यक्तिगत ध्यान दिन र उनीहरूको कमजोरी पहिचान गरी सुधार गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यस्तै, बालबालिकालाई पढ्न सिकाउँदा उच्चारण, शब्दको अर्थ र सन्दर्भ बुझाउने वैज्ञानिक विधि अपनाउनुपर्नेमा पनि जोड दिइएको छ। प्रभावकारी शिक्षण विधिसँगै गुणस्तरीय पाठ्यक्रम कार्यान्वयन गर्न सके विद्यार्थीको आधारभूत सीप विकासमा सहयोग पुग्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ।

मिसिसिपीको शिक्षा सुधारलाई उदाहरण

अमेरिकाको मिसिसिपी राज्यलाई रिपोर्टमा शिक्षा सुधारको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। कुनै समय शैक्षिक उपलब्धिमा पछाडि रहेको यस राज्यले पढ्न सिकाउने वैज्ञानिक विधि, विद्यालयको जवाफदेहिता र गुणस्तरीय पाठ्यक्रम कार्यान्वयनमा जोड दिएको थियो।

यी उपायको कार्यान्वयनपछि राज्यको शैक्षिक प्रदर्शन राष्ट्रिय स्तरमा सुधार भएको रिपोर्टमा उल्लेख छ। यसले स्पष्ट शिक्षण विधि र नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयनले विद्यार्थीको सिकाइमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने देखाएको छ।

सबै शिक्षकको तलब बढाउनुभन्दा लक्षित प्रोत्साहन

सबै शिक्षकको तलब एकैपटक बढाउने नीतिभन्दा आवश्यकतामा रहेका विद्यालयमा दक्ष शिक्षक आकर्षित गर्न अतिरिक्त पारिश्रमिक वा बोनस दिने उपायमा विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।

विशेषगरी आर्थिक रूपमा पछाडि परेका समुदायका विद्यालयमा योग्य र अनुभवी शिक्षकलाई प्रोत्साहन गर्दा ती विद्यालयका विद्यार्थीले गुणस्तरीय शिक्षा पाउने अवसर बढ्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

कक्षाकोठामा स्मार्टफोन प्रतिबन्धको सुझाव

विद्यार्थीको ध्यान पढाइमा केन्द्रित गर्न कक्षाकोठामा व्यक्तिगत स्मार्टफोनको प्रयोग नियन्त्रण वा प्रतिबन्ध गर्ने उपाय पनि रिपोर्टमा समेटिएको छ।

रिपोर्टअनुसार, स्मार्टफोनमुक्त कक्षाकोठाले विद्यार्थीको ध्यान भङ्ग हुने समस्या घटाउन र सिकाइमा केन्द्रित हुन सहयोग गर्न सक्छ। यसले साइबर बुलिङ तथा एक्लोपनासँग सम्बन्धित समस्यामा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने उल्लेख गरिएको छ।

ल्यापटप र ट्याब्लेट वितरण मात्रै पर्याप्त छैन

शिक्षामा प्रविधिको प्रयोग उपयोगी भए पनि विद्यार्थीलाई निःशुल्क ल्यापटप वा ट्याब्लेट वितरण गर्दैमा सिकाइको स्तर स्वतः सुधार नहुने विज्ञहरूको भनाइ छ।

दक्ष शिक्षक, प्रभावकारी शिक्षण विधि र उपयुक्त पाठ्यक्रमबिना प्रविधिका उपकरणले अपेक्षित नतिजा दिन नसक्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ। त्यसैले प्रविधिमा मात्रै लगानी गर्नुभन्दा शिक्षकको क्षमता विकास र कक्षाकोठाको शिक्षण प्रक्रियामा सुधार गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

कुन उपायको प्रभाव र खर्च कति?

रिपोर्टमा विभिन्न शैक्षिक कार्यक्रमलाई प्रभावकारिता र लागतका आधारमा मूल्याङ्कन गरिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार केही उपायको अङ्क यस्तो छ :

उपाय| प्रभाव (७ मा)| खर्च (७ मा)

उच्च गुणस्तरको पाठ्यक्रम| ४.५| ३.०

एडभान्स्ड कक्षाको विस्तार| ४.७| ३.२

विद्यालयको जवाफदेहिता| ४.३| २.८

निजी विद्यालय भाउचर| २.४| ५.१

कक्षाको आकार घटाउने| ३.८| ६.५

शिक्षकको तलब वृद्धि| ३.९| ६.३

मानसिक स्वास्थ्यमा खर्च वृद्धि| ३.५| ५.०

यहाँ प्रभाव र खर्च दुवैलाई १ देखि ७ अङ्कको मापनमा मूल्याङ्कन गरिएको छ। प्रभावको अङ्क बढी हुनु अपेक्षित शैक्षिक प्रभाव बढी हुनु हो भने खर्चको अङ्क बढी हुनु लागत बढी हुनु हो। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोगसम्बन्धी प्रभाव र खर्चको अङ्क उपलब्ध विवरणमा उल्लेख गरिएको छैन।

लक्षित कार्यक्रम र प्रभावकारी शिक्षणमा जोड

रिपोर्टले विद्यार्थीको सिकाइ सुधारका लागि ठूलो बजेट वा महँगा प्रविधि मात्रै पर्याप्त नहुने देखाएको छ। विद्यार्थीको आवश्यकताअनुसार सानो समूहमा शिक्षण, वैज्ञानिक पठन विधि, गुणस्तरीय पाठ्यक्रम, विद्यालयको जवाफदेहिता र आवश्यक विद्यालयमा दक्ष शिक्षकलाई प्रोत्साहन गर्ने उपायलाई महत्त्व दिइएको छ।

कक्षाकोठामा विद्यार्थीको ध्यान केन्द्रित हुने वातावरण निर्माण गर्नु पनि आधारभूत पढाइ र गणितीय सीप सुधारको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।